Een AI-antwoord nakijken met ACCUSE

Aanbevolen voor: Elk vak waarin studenten AI gebruiken om vragen te beantwoorden; het beste nadat ze één keer zonder structuur hebben geprobeerd te beoordelen

Leerdoel: De student kan een AI-antwoord uit het eigen vakgebied systematisch langs zes criteria nalopen en kan per criterium met bewijs uit de tekst of uit een bron onderbouwen waar het tekortschiet.

Tijdsduur: 40 minuten · Groepsgrootte: 12 tot 120 studenten; nakijken in groepjes van drie

Achtergrond voor de docent

Vraag je studenten of een AI-antwoord deugt, dan krijg je meestal één oordeel over de hele tekst: "het klopt wel" of "het is te algemeen". Dat is geen beoordeling, dat is een indruk. Een taalmodel is geoptimaliseerd op vloeiendheid en niet op waarheid; het klinkt even zeker bij een correcte bewering als bij een verzonnen bron. Een vaste volgorde van controles haalt het oordeel weg bij de eerste indruk.

Illingworth vat die controles samen in het ezelsbruggetje ACCUSE. De naam is de opdracht: behandel de tekst als iets wat zich moet verantwoorden. De zes punten, in onze bewoording en toegespitst op onderwijs:

• A - Accuracy. Klopt het? Is elke bewering terug te voeren op iets controleerbaars, of leunt ze op aanname?
• C - Clarity. Staat er wat er staat? Of verbergt jargon dat er geen gedachte onder zit?
• C - Compliance. Houdt het zich aan de regels die hier gelden - vakcode, privacy, de afspraken van deze cursus?
• U - Usefulness. Brengt het iemand verder, of herhaalt het wat de lezer al wist?
• S - Strength. Is de redenering houdbaar? Dragen de argumenten de conclusie, of klinken ze alleen overtuigd?
• E - Efficiency. Doet de tekst zijn werk zonder ballast? Wat kan weg zonder verlies?

De kracht zit in de volgorde. Studenten stoppen doorgaans bij de eerste letter - klopt het? - terwijl de vier daarna vaak meer opleveren, omdat AI-antwoorden zelden onwaar zijn en vaak wel nutteloos, slap of opgeblazen.

Deze oefening is de systematische versie van iets wat elders in deze collectie losser gebeurt. Vijf kritische vragen vóór je AI gebruikt is de tegenhanger aan de voorkant: die gaat over de beslissing om het model te raadplegen, ACCUSE over wat er terugkomt. Wie eerst iets lichters wil, kan De AI-samenvatting tegen het licht of Samenvattingen vergelijken vooraf laten gaan; beide oefenen één van de zes letters uit, zonder het hele raamwerk. Vergelijken met gezaghebbende bronnen levert het bewijsmateriaal waar stap 3 hieronder om vraagt, en Feedback en cijfers van een AI onderzocht past de controle toe op een AI-antwoord dat over de student zelf gaat.

Werkwijze

1. Zorg voor één AI-antwoord van een halve tot een hele pagina op een echte vraag uit je vak. Zelf meebrengen werkt beter dan studenten er ter plekke een laten maken: iedereen beoordeelt dan dezelfde tekst.
2. Groepjes van drie. Elk groepslid krijgt twee van de zes letters toegewezen, zodat niemand alles oppervlakkig doet.
3. Vijftien minuten individueel: per toegewezen letter een oordeel plus bewijs - een zin uit de tekst, of een bron die de bewering weerlegt. Een oordeel zonder aanwijzing telt niet.
4. Tien minuten in het groepje: de zes bevindingen samenvoegen tot één verdict van drie zinnen. Waar spreken de letters elkaar tegen? Een tekst kan tegelijk juist en nutteloos zijn.
5. Tot slot per groepje één beslissing: bruikbaar na bewerking, of weggooien? En als bewerking: welke letter moet er dan als eerste bij.
6. Plenair, tien minuten: welke letter leverde het meeste op, en welke was zonder vakkennis niet te beoordelen?

Discussievragen

• Bij welke letter liep je vast omdat je de stof zelf niet goed genoeg kende? Wat zegt dat over wanneer je AI kunt controleren?
• Was de tekst ergens juist én waardeloos? Welke twee letters botsten daar?
• Wat deed het zelfverzekerde toontje met je eerste oordeel, voordat je de letters langsliep?
• Zou je met deze zes punten ook je eigen werk durven nakijken?

Toetsmogelijkheid

Neem één letter op in de beoordeling van een opdracht waarin AI gebruikt mag worden: laat de student bij zijn inlevering aantonen dat hij zijn eigen AI-gebruik op dat punt heeft gecontroleerd, met bewijs. Dat is concreter dan een algemene verantwoording en het is niet door een model in te vullen. Voor een toets kun je studenten een vooraf geprepareerd AI-antwoord voorleggen met één ingebouwde fout per letter.

Uitbreidingen

Draai de rollen om: laat studenten zelf een AI-antwoord produceren dat op vijf van de zes punten door de keuring komt en op één bewust niet, en laat een ander groepje raden welke. Dat vraagt meer begrip dan het nakijken zelf. Voor vakken met een eigen beroepscode is Compliance de rijkste letter - vul die dan in met de code die in jouw vak geldt. Werkt je vak met langere AI-producten, dan zijn er in de leerlijn vakinhoudelijke expertise oefeningen die dezelfde houding op één genre toepassen: een door AI geschreven protocol, een data-analyse of een labjournaal. ACCUSE is daar een goede voorbereiding op.

Bron

• Gebaseerd op Sam Illingworth, Keep Your Voice: A Slow AI Guide to Writing with AI and Staying Human (2026), theslowai.substack.com. Het ezelsbruggetje ACCUSE en de zes te controleren punten komen daaruit; de vragen per punt en de werkvorm zijn van ons.
• De gids is voor schrijvers geschreven, niet voor docenten, en draagt geen open licentie. Deze werkvorm - de opzet, de stappen en de vragen - is van ons; overgenomen is het idee, niet de tekst.