Wat docenten moeten weten over hun eigen AI-geletterdheid

Voor wie: docenten die willen weten wat AI-geletterdheid voor henzelf betekent, en niet alleen voor hun studenten

Duur: 90 minuten · Groepsgrootte: 8 tot 24. De les draait om twee gesprekken in tweetallen en een lijst die de groep zelf maakt; boven de 24 wordt die lijst onleesbaar.

Voorkennis: geen vereist, en de les begint er expliciet mee te peilen wie wat al heeft gedaan.

Taal: de dia's zijn Engels, het gesprek hoeft dat niet te zijn. Vraag het in de eerste minuut; dia 3 zet die vraag er zelf al in.

Nodig: een bord of muur waar lijstjes op kunnen, en een laptop per tweetal voor het laatste onderdeel.

Wat deelnemers na afloop kunnen

• Uitleggen wat AI-geletterdheid voor hen als docent betekent, en waarom dat hun eigen vak aangaat.
• De onderdelen van een kader als dat van de VU-UvA Taskforce ontleden en naast hun eigen praktijk leggen.
• De belangrijkste dilemma's benoemen rond de invloed van generatieve AI op leren, lesgeven en toetsen.
• Hun eigen kennis, houding en vaardigheden inschatten en benoemen waar ze verder willen.

Het verschil met Short 1

Short 1 gaat over wat studenten wel en niet kunnen. Deze gaat over de docent zelf. Dat klinkt als een klein verschil en het is het niet: in Short 1 kijkt de zaal naar iemand anders, hier naar zichzelf. De zelfbeoordeling halverwege is daarom het scharnier van de les, en alles ervoor dient om die beoordeling betekenis te geven.

Je kunt de twee los van elkaar geven. Wie ze achter elkaar volgt, merkt dat de lijst uit Short 1 en de lijst uit deze Short elkaar deels overlappen en op een paar punten botsen. Dat is bruikbaar materiaal.

Wat je vooraf regelt

• Lees de hoofdstuktitels van beide Companions door. Die staan op dia 10 en zijn het materiaal voor de zelfbeoordeling. Weet welke er zijn bijgekomen, want de studenteneditie heeft er drie die er eerder niet waren: milieu-impact, werk en maatschappij, en de AI-bewuste toekomst.
• Test de twee adressen van het laatste onderdeel. De Docenteneditie en de chat. Doe dat op de dag zelf, niet een week ervoor.
• Zorg dat het bord leeg is. De openingsoefening levert een stapel lijstjes op en die moeten ergens naast elkaar passen.
• Kijk het Taskforce-advies door. De drie categorieën staan op dia 6 tot en met 8 met hun onderdelen erbij. Je hoeft ze niet voor te lezen; je moet weten waar ze staan als iemand doorvraagt.

Tijdlijn

• 0 tot 10 minuten. Welkom, taalkeuze, en inventariseren wie al wat met generatieve AI heeft gedaan. Dat laatste is geen formaliteit: het bepaalt hoe je de rest aanpakt.
• 10 tot 25 minuten. In tweetallen: wat zou AI-geletterdheid voor een docent betekenen, en wat moet je dan weten en kunnen? Lijstje maken, op het bord.
• 25 tot 50 minuten. Het Taskforce-advies ernaast leggen: weten, kunnen, en afwegen.
• 50 tot 70 minuten. Zelfbeoordeling op de hoofdstukken van beide Companions, daarna in tweetallen bespreken waarom je jezelf zo inschat.
• 70 tot 85 minuten. Aan de laptop: zoek in de Docenteneditie of via de chat de kernbegrippen op en vergelijk wat je vindt.
• 85 tot 90 minuten. Afronden.

De openingsoefening

Laat de groep eerst zelf bedenken wat AI-geletterdheid voor een docent inhoudt, in tweetallen, en laat elk tweetal het lijstje ophangen. Geef geen voorbeelden vooraf. De waarde zit erin dat de lijst van de groep zelf is; zodra jij de eerste drie punten noemt, schrijft iedereen die op.

Wat er meestal ontbreekt is de derde categorie van de Taskforce, die over ethiek en oordeelsvorming. Groepen noemen vlot wat ze moeten weten en wat ze moeten kunnen, en zelden wanneer ze iets niet moeten doen. Dat gat is het beste bruggetje naar het volgende onderdeel, dus wijs het aan en laat het open.

Het Taskforce-advies ernaast

De VU-UvA Taskforce verdeelt AI-geletterdheid in drie categorieën, en de dia's volgen die indeling.

• Wat, kennis en inzicht. Hoe een taalmodel werkt, wat data ermee doen, wat machine learning en algoritmen in grote lijnen zijn, en welke toepassingen in het eigen vakgebied bestaan.
• Hoe, begrijpen en toepassen. Herkennen om wat voor soort toepassing het gaat, afwegen wanneer inzet nuttig is, zelf blijven denken en schrijven, kiezen welke bron je raadpleegt, en gericht prompten.
• Waarom, ethiek en oordeelsvorming. Argumenten voor en tegen kunnen formuleren, output toetsen aan de maatstaven van je eigen vak, auteursrecht en bronvermelding, vakspecifieke reflectie, en privacy.

Leg de lijst van de groep er letterlijk naast. De vraag is niet of de groep het goed had, maar wat er in de ene lijst staat en in de andere niet, en wat dat zegt.

De zelfbeoordeling

Dit is het hart van de les. Deelnemers lezen de hoofdstuktitels van de Studenteneditie en de Docenteneditie, en geven zichzelf per hoofdstuk een inschatting van hun kennis en vaardigheid. Daarna bespreken ze in tweetallen waarom ze zichzelf zo hebben ingeschat.

Het cijfer doet er niet toe, het gesprek erover wel. Stuur op de vraag waaraan iemand merkt dat hij iets kan, want daar wordt de inschatting concreet. En laat de tweetallen zelf kiezen; mensen zijn eerlijker over wat ze niet weten tegen iemand die ze zelf hebben uitgekozen.

Kernbegrippen opzoeken

Het laatste onderdeel zet de deelnemers aan de laptop, per tweetal, met twee ingangen: de Docenteneditie zelf, of de chat die op dezelfde tekst zoekt. Laat ze een begrip kiezen waar ze zichzelf laag op scoorden en het opzoeken.

Dat de twee ingangen verschillende antwoorden geven is geen storing maar de les: een boek doorzoeken en een chatbot bevragen leveren iets anders op, en welk van de twee je wilt hangt af van wat je zoekt.

Wat er misgaat

Het Taskforce-onderdeel eet tijd. Drie categorieën met samen zestien punten lezen als een lijst die je moet aflopen, en dat moet je niet doen. Kies per categorie twee punten die bij de lijst van de groep aansluiten en laat de rest op de dia staan.

De zelfbeoordeling loopt uit als je de hoofdstuktitels voorleest. Zet ze op het bord of laat de dia staan, en geef de groep vijf minuten stilte.

De reeks VU CTL Shorts

Deze Short is de tweede van een reeks van het VU Centre for Teaching & Learning. Dia 2 toont de hele reeks, in vier groepen.

• Kennis en vaardigheden: de AI-geletterdheid van studenten, deze introductie voor docenten, krachtig prompten, en prompten voor beginners.
• Kernbegrippen: de invloed van generatieve AI op leren, op academische integriteit en op toetsing.
• Onderwijs ontwerpen en versterken: generatieve AI bij onderwijsontwerp, feedback en beoordeling, informatie zoeken en verwerken, AI-roleplay, en socratische bots, quizbots en debatbots.
• Brede en maatschappelijke impact: taalmodellen en technische toepassingen, de milieu-impact, en de maatschappelijke impact.

Materiaal en herkomst

• Gebaseerd op de dia's GenAI & AI Literacy for Teachers: an introduction, VU Centre for Teaching & Learning, 13 dia's.
• Download de dia's (PowerPoint, 487 kB). De dia's zijn Engels en bevatten geen sprekersnotities; dit lesplan is de reconstructie van wat er tussen de dia's gebeurt.
• De tijdlijn is afgeleid van het programma op dia 3 en niet uit een gegeven uitvoering. Zodra deze Short een keer is gegeven, hoort hier een stuk bij over wat er in de praktijk anders liep, zoals bij Short 1 staat.
• Het Taskforce-advies staat ook in de Docenteneditie van de Companion, in paragraaf 1.2.