Zo leer je studenten echt te reflecteren

Studenten zien een reflectieopdracht vaak als iets wat nog even snel moet, zien het nut er niet van in of vinden het ongemakkelijk. Het resultaat? Een afgeraffelde reflectie, waardoor ze er weinig van leren. Met een gestructureerde aanpak help je studenten om er wel iets van op te steken.

Dat studenten leren over zichzelf, is een belangrijk doel van het onderwijs en past bij de onderwijsvisie van de VU. Maar in de praktijk zien studenten een reflectieopdracht vaak als iets wat nog even snel moet, of vinden ze het ongemakkelijk. Als docent is het daarom belangrijk dat je de waarde van reflectie benadrukt. Als jij het niet belangrijk vindt, voelen je studenten dat ook. Ongemak voelen tijdens reflectie hoort erbij, en kan juist een teken van succes zijn.

Goede reflectie vergroot zelfkennis en helpt studenten om plannen te maken om hun gedrag in de toekomst te verbeteren. Met de vijf stappen uit het reflectiemodel van Korthagen doen ze dit op een goede manier. Hieronder nemen we de stappen met je door, zodat jij ze kunt leren aan je studenten. We hebben ook een kennisclip ontwikkeld die je kunt delen met je studenten (beschikbaar in het Nederlands en Engels). 

Reflecteren in vijf stappen

Stap 1: kies een ervaring om te analyseren

Om goed te reflecteren moeten studenten eerst een concreet voorbeeld kiezen om te kunnen analyseren. Dit is meestal een eigen ervaring, zoals een beslissing, een gesprek, onverwachte gebeurtenis of een opdracht waaraan ze gewerkt hebben tijdens de les of thuis.

Stap 2: blik terug op de ervaring

Als de ervaring gekozen is, is het tijd om deze uitgebreid te beschrijven. Daarvoor kunnen studenten het beste de volgende vier vragen in detail beantwoorden: 

• Wat zag ik? 
• Wat deed ik? 
• Wat wilde ik? 
• Wat voelde ik? 

Stap 3: bewust worden

Stap 3 draait om bewustwording. Hier probeert de student te begrijpen waarom ze in deze situatie zo gehandeld hebben en wat dat betekent. Dit is een moeilijke stap die veel energie van de student vraagt, maar tegelijkertijd de meeste inzichten oplevert. Het is belangrijk om hier goed bij stil te staan en de tijd ervoor te nemen. Om de student hierbij te ondersteunen en houvast te geven, kan je de volgende vragen met ze delen om dieper over na te denken: 

• Wat is het probleem of de positieve ontdekking? 
• Welke factoren hebben hiertoe geleid?  
• Wat betekende dat voor mij?  
• Wat zegt dat over mijn kwaliteiten en leerpunten? 

Stap 4: leerpunten voor de toekomst

Zodra studenten de ervaring uitgebreid geanalyseerd hebben en tot inzichten gekomen zijn, kijken ze naar de toekomst. Hoe kunnen ze van de ervaring leren in de toekomst? Door hierover na te denken kunnen ze werken aan verbetering en groei. Vraag je studenten om over de volgende vragen na te denken: 

• Wat ging er goed?  
• Welke andere mogelijkheden had ik gehad? 
• Welke voor- en nadelen hebben die? 
• Wat wil ik de volgende keer anders doen? 

Hier maken studenten een actieplan hoe ze de volgende keer in een soortgelijke situatie willen handelen.

Stap 5: pas het geleerde toe en reflecteer opnieuw

De laatste stap is actie. Hier passen de studenten het geleerde uit de vorige vier stappen toe. Hoe ging de nieuwe ervaring waar ze het geleerde toepasten? Ging het zoals verwacht? Zijn er nieuwe inzichten? Is het beoogde resultaat bereikt of is er nog meer uit te halen? Daar komen studenten achter door de bovenstaande stappen nogmaals te doorlopen. Om te groeien en leren, is één reflectiemoment namelijk niet voldoende. Maak het ze eigen om deze stappen regelmatig te doorlopen, dan wordt het uiteindelijk een gewoonte en blijven ze aan zichzelf werken.

Zo leren jouw studenten goed reflecteren

Op zoek naar manieren om jouw studenten goede reflectievaardigheden te leren? De VU Onderwijswerkplaats heeft een kennisclip ontwikkeld die jij kan delen met je studenten, zodat zij leren om goed te reflecteren. 

De kennisclip is beschikbaar in zowel het Nederlands als Engels.

Wil je meer weten?

Bekijk de uitleganimatie hieronder, gemaakt door de VU Onderwijswerkplaats. Als je studenten een reflectieopdracht laat maken, laat ze dan de animatie zien en motiveer ze om ermee aan de slag te gaan. 

Bron:

• Korthagen, F., & Nuijten, E. (2023). De kracht van reflectie (herziene versie). 

De tips voor activerend blended onderwijs worden mogelijk gemaakt door het VU Centre for Teaching & Learning.

Laatst gewijzigd op 26 augustus 2026. Bekijk het origineel op vu.nl