Je AI-schrijfpersona in één zin

Aanbevolen voor: Cursussen met een schrijf- of ontwerpopdracht die over meerdere weken loopt; te starten in de eerste week

Leerdoel: De student kan zijn eigen grens tussen eigen oordeel en AI-hulp benoemen in één toetsbare zin, en kan achteraf vaststellen of en waarom hij die grens heeft overschreden.

Tijdsduur: 15 minuten in de eerste week, 10 minuten bij inlevering · Groepsgrootte: Elke groepsgrootte; individueel, met een optionele anonieme plenaire ronde

Achtergrond voor de docent

Cursussen leggen AI-regels vast van bovenaf: dit mag, dat niet. Dat is nodig, maar het laat één ding onaangeroerd. Een regel die van de docent komt, wordt nageleefd of ontweken; een grens die de student zelf heeft opgeschreven, wordt getoetst. Dat is een ander soort verhouding tot het eigen werk.

Illingworth noemt zo'n zin een writing persona: geen stijlbeschrijving, maar een verklaring van hoe je je verhoudt tot het gereedschap. Hij schrijft hem voor beroepsschrijvers; in het onderwijs werkt hij vooral omdat hij zichtbaar blijft tijdens het schrijven, niet alleen in de verantwoording achteraf.

Let op wat je beoordeelt. Een strenge persona is niet beter dan een ruime. Wat telt is of de zin precies is en of de student er eerlijk op terugkijkt. Een student die schrijft "ik gebruik geen AI" en dat vervolgens wel doet, heeft minder geleerd dan een student die zijn eigen ruime grens scherp beschrijft en aanwijst waar hij die passeerde.

Werkwijze

1. Drie vragen beantwoorden, elk in een halve regel: welke beslissing in dit werk wil ik onder geen beding uitbesteden? Waar mag een model mij werk uit handen nemen? Waaraan zou ik merken dat een tekst niet meer van mij is?
2. De drie antwoorden samenpersen tot één zin die begint met "Ik gebruik AI om…, maar…". Bijvoorbeeld: "Ik gebruik AI om mijn opbouw te toetsen en mijn spelling na te kijken, maar ik formuleer elke bewering en elke conclusie zelf."
3. De zin bovenaan het werkdocument zetten, in de kop, waar hij tijdens het schrijven in beeld blijft. Niet in een apart formulier dat je daarna nooit meer opent.
4. Bij inlevering tien minuten: klopt de zin nog? Noteer eronder één plek waar je hem hebt opgerekt of gebroken, en wat je op dat moment aan het doen was.
5. Optioneel plenair: verzamel de zinnen anoniem en laat de groep zien hoe verschillend de grenzen liggen. Vraag niet wie welke zin schreef.

Discussievragen

• Welke beslissing bleek moeilijker zelf te houden dan je bij het schrijven van je zin dacht?
• Zou je zin ook gelden voor een vak waarin je je minder zeker voelt? Zo niet, wat zegt dat?
• Wat viel je op aan de zinnen van anderen: lag de grens ergens anders, of werd hij anders geformuleerd?
• Is er iets wat je vorig jaar wél zou hebben uitbesteed en nu niet meer?

Toetsmogelijkheid

De persona plus de terugblik erop is een compacte, goed beoordeelbare bijlage. Beoordeel precisie en eerlijkheid, niet strengheid: "ik gebruikte AI om mijn conclusie te herschrijven omdat ik vastliep" is een beter antwoord dan een onberispelijke persona zonder enige wrijving. Hangt de cursus een transparantieverklaring op, dan is dit de persoonlijke kant daarvan - de verklaring zegt wat er gebeurd is, de persona zegt wat de student wilde.

Uitbreidingen

Laat studenten de zin aan het eind van de cursus herschrijven zonder de oude erbij, en pas daarna vergelijken. Verschuivingen zijn interessanter dan naleving. In een meerjarige leerlijn kan de persona meeverhuizen tussen vakken, zodat er een reeks ontstaat in plaats van een losse opdracht.

Bron

• Gebaseerd op Sam Illingworth, Keep Your Voice: A Slow AI Guide to Writing with AI and Staying Human (2026), theslowai.substack.com. Het idee van een schrijfpersona als één zin, zichtbaar tijdens het werk, komt daaruit.
• De gids is voor schrijvers geschreven, niet voor docenten, en draagt geen open licentie. Deze werkvorm - de opzet, de stappen en de vragen - is van ons; overgenomen is het idee, niet de tekst.