De analoge sandwich

Aanbevolen voor: Een hele cursus, te plannen vóór het semester begint; het meest op zijn plaats waar schrijven of ontwerpen het doel is en niet het vervoermiddel

Achtergrond voor de docent

Dit is een cursusontwerp, geen les. De naam is de vorm: twee digitale boterhammen met een analoge vulling. Het middendeel is het beleg.

De volgorde is bewust gekozen en tegen de intuïtie in. Het lijkt logischer om op te bouwen van geen AI naar veel AI, maar studenten komen binnen met sterk verschillende ervaring met deze tools. Door het AI-deel voorop te zetten, staat iedereen op dezelfde grond voordat je de tools bij iedereen weghaalt.

Er is niets aan gebonden aan pen en papier. Wat telt is niet het middel maar of de machine binnen handbereik is: een focusstand, de wifi uit, of een laptop waar niets op staat doen grotendeels hetzelfde werk.

Werkwijze

1. Deel 1, AI-zwaar. Studenten gebruiken AI bij een echte opdracht, binnen duidelijke grenzen — ondersteuning van het proces, geen gegenereerde papers. Hier horen de AI-geletterdheidsactiviteiten thuis: hoe deze systemen werken, wat ze kosten, waar ze falen. Introduceer hier al het papieren schrift voor schrijfwerk in de les en voor kladversies, zodat het gevestigd is voordat het de enige mogelijkheid wordt.
2. Deel 2, zonder apparaten. Ongeveer vijf weken zonder enige digitale techniek in de les. Lezen op papier, met de hand annoteren, gesprek van aangezicht tot aangezicht, en een opdracht die volledig in het schrift wordt onderzocht, geschreven en herzien. Het doel is studenten terug te brengen bij het onbegeleide schrijven, en bij het deel van het proces waar het denken gebeurt.
3. Deel 3, eigen keuze. Studenten bepalen zelf hoeveel AI ze in de eindopdracht gebruiken, binnen dezelfde grenzen als in deel 1, en verantwoorden wat ze gekozen hebben — schriftelijk en in persoon.
4. Vraag bij elke overgang om reflectie, niet alleen aan het eind. De vergelijking is het leerdoel.

Discussievragen

• Waar in je proces gebeurde het echte denken, in elk van de drie delen?
• Wat nam AI over toen het mocht, en wat merkte je daarvan aan je eigen betrokkenheid?
• Wat was er zwaar aan het deel zonder apparaten dat je niet had verwacht, en wat ging juist makkelijker?

Toetsmogelijkheid

Het schrift wordt een portfolio in de strikte zin: schrijfwerk verzameld over tijd, dat ontwikkeling laat zien en aantoonbaar van de student zelf is. Beoordeel de ontwikkeling, niet een losse bijdrage.

Uitbreidingen

Bedenk vooraf wie hier last van heeft. Voorzieningen om te mogen typen blijven gelden, en studenten die in het Engels schrijven als tweede taal leunen soms op vertaal-, spelling- of grammaticahulp. Geen van beide is een reden het deel te laten vallen, wel om de beoordeling van die opdracht bij te stellen.

Bron

• Mark C. Marino, Professor (Teaching) of Writing en directeur van het Humanities and Critical Code Studies Lab, University of Southern California. "The Analog Sandwich: teaching writing with & without AI", oorspronkelijk op Medium, herplaatst in The Important Work, oktober 2025. theimportantwork.substack.com
• Marino schrijft het argument om het AI-deel voorop te zetten toe aan Jeremy Douglass, en de papieren schriften aan Dennis Jerz. In maart 2026 verscheen een verslag van hoe het semester werkelijk verliep.
• Besproken in The Norton Guide to AI-Aware Teaching (Vee, Watkins & Bruff, W. W. Norton, 2026).