Stellingenspel over generatieve AI

Aanbevolen voor: Alle niveaus; werkt bijzonder goed als eerste AI-oefening in een cursus

Achtergrond voor de docent

Studenten komen een cursus binnen met sterk uiteenlopende opvattingen over AI: de een houdt het voor betrouwbaar, de ander voor fundamenteel onbetrouwbaar, en velen hebben er nooit kritisch naar gekeken. Die opvattingen zichtbaar en bespreekbaar maken vóór er onderwijs over volgt, is een goed onderbouwde stap. Onderzoek naar conceptuele verandering laat zien dat leren beter verloopt wanneer bestaande denkbeelden eerst expliciet worden gemaakt en daarna met bewijs worden bevraagd (Chi, 2008, in Sigel & Renninger, Handbook of Child Psychology, deel 2, Wiley).

Het bewegingselement is niet alleen bedoeld om er energie in te brengen. Door studenten vóór de discussie een kant te laten kiezen, voorkom je dat ze in een comfortabel midden blijven hangen — en dat verlaagt de kwaliteit van het gesprek dat volgt. Bovendien is de verdeling in de zaal meteen af te lezen, en die verdeling is zelf gespreksstof.

De stellingen hieronder komen uit de oorspronkelijke presentatie en kun je zo gebruiken. Voeg er bij voorkeur één of twee uit je eigen vakgebied aan toe.

Voorgestelde stellingen

• Generatieve AI werkt met actuele gegevens.
  • Taalmodellen zijn getraind op materiaal met een vaste einddatum.
  • Chatapplicaties kunnen daar wel actuele informatie bij halen door het web te doorzoeken.
• Generatieve AI gebruiken is slecht voor het milieu.
  • In beginsel waar. Maar dat geldt voor een heleboel andere activiteiten en processen ook.
  • Zie de AI-Literacy Companion voor studenten voor meer ideeën. Bijvoorbeeld: wat kost meer water, een hamburger eten of duizend gesprekken met een chatbot?
• Generatieve AI gaat de menselijke creativiteit evenaren.
  • Hier valt echt over te discussiëren.
• Generatieve AI gaat mijn vakgebied blijvend veranderen.
  • Waarschijnlijk geldt dat voor alle beroepen. De vraag is hoe, en hoe sterk.

Werkwijze

1. Wijs twee kanten van de zaal aan als "eens" en "oneens". Kan dat niet, gebruik dan handopsteken of een stemtool — maar bewegen heeft de voorkeur.
2. Lees één stelling voor. Studenten kiezen zonder overleg een kant. In het midden blijven staan mag niet.
3. Vraag twee of drie studenten per kant om hun redenering in een of twee zinnen te geven. Noteer de kernargumenten kort op het bord of een dia.
4. Leg daarna één concreet stuk bewijs voor dat op de stelling slaat — bij de stelling over actuele gegevens bijvoorbeeld een korte uitleg over trainingsdata met een einddatum en over zoeken tijdens het gesprek. Benoem of dat bewijs de meerderheid steunt of tegenspreekt.
5. Herhaal met een tweede stelling. Je hoeft ze niet allemaal in één sessie te doen.
6. Sluit af met de discussievragen hieronder.

Discussievragen

• Verraste een argument van de andere kant je? Wat zou er nodig zijn om je te laten verschuiven?
• Wat voor bewijs zou elke stelling beslechten? Is dat bewijs makkelijk te vinden?
• Hoe verhield je eerste positie zich tot het bewijs? Wat zegt dat verschil over hoe je doorgaans op uitspraken over AI reageert?

Toetsmogelijkheid

Deze oefening werkt het best formatief, zonder cijfer. Wil je toch iets op papier, laat studenten dan een exitkaartje van drie tot vijf zinnen schrijven: bij welke stelling verschoof of bevestigde het bewijs hun positie, en welk soort bewijs was het overtuigendst?

Kritische kanttekening bij deze oefening

Het grootste risico is dat het een meningspeiling wordt in plaats van een denkoefening. Dat gebeurt zodra de docent tijdens de bespreking niet op bewijs aandringt. De stellingen moeten ook echt betwistbaar zijn: bij een stelling die overduidelijk waar of onwaar is, valt niets te bespreken. Ga vooraf na hoe elke stelling er feitelijk voor staat, zodat je onjuistheden kunt corrigeren zonder ze te bevestigen. De stelling over actuele gegevens vraagt daarbij om zorg: het juiste antwoord is genuanceerd — er zijn einddata, maar sommige tools halen er live informatie bij — en het naar één kant vereenvoudigen is zelf een vorm van desinformatie.